Çimkent (Kazakça Шымкент, Shymkent; Sovyet döneminde Chimkent), nüfusu bir milyonu hayli aşan, Kazakistan’ın üçüncü büyük şehridir ve 2018’den beri Astana ile Almatı’nın yanında üç “cumhuriyet statüsündeki şehir”den biridir. Üçünün en güneydeki, en gelenekseli ve — Kazaklara sorarsanız — en misafirperveridir.
Kısa bir tarihçe
Şehir, kendisinden çok daha büyük olan Sayram’a giden yolu koruyan, İpek Yolu üzerinde tahkimatlı bir menzil olarak doğdu; kale tepesindeki kazılar yaklaşık 2.200 yıl öncesine iner. Moğollar, Timurlular, Kazak Hanlığı, Cungarlar ile Buhara ve Hokand hanlıkları arasında el değiştirdi, 1864’te Rus birliklerince alındı. Sovyet yönetimi altında bir sanayi merkezine — kurşun izabesi, kimya, petrol rafinerisi — ve Türksib demiryolu üzerinde bir ulaşım kavşağına dönüştü. Bağımsızlıktan bu yana hızla büyüdü; çevredeki köyleri içine aldı, merkezini parklar ve meydanlarla yeniden kurdu.
Nüfusun çoğu Kazak’tır; büyük Özbek ve Rus toplulukları da vardır. Her yerde Kazakça ve Rusça, Sayram’da Özbekçe duyarsınız; oteller dışında İngilizce sınırlıdır, bu yüzden bir çeviri uygulaması işe yarar.
Önerilen gezi rotaları
- Bir gün: sabah kale, bir müze, öğlen pilav, sıcak saatlerde dinlenme, akşam da Ordabası Meydanı, Bağımsızlık Parkı ve Arbat.
- İki gün: Otrar ve Arslan Bab ile birlikte Türkistan’a tam günlük geziyi ekleyin.
- Üç gün: dağları — Aksu-Jabağlı’daki Aksu Kanyonu’nu ya da Kaskasu’da rahat bir günü — ve Sayram’da bir sabahı ekleyin.
- Dört gün ve üzeri: Savran’ı gün batımında görmek için Türkistan’da, yürüyüş için de Jabağlı köyünde birer gece kalın.
Bilinmesi gereken yerler
İpek Yolu gezileri Türkistan
Kazakistan’ın en kutsal şehri ve en büyük anıtı
Çimkent’in yaklaşık 170 km kuzeybatısındaki Türkistan, 12. yüzyılın mutasavvıf şairi Hoca Ahmed Yesevi’nin kabri çevresinde büyüdü. Timur’un 1389’da bu kabrin üzerine yaptırdığı turkuaz kubbeli dev türbe UNESCO Dünya Mirası’dır ve Güney Kazakistan’ın mutlaka görülmesi gereken bir numaralı yeridir.
Çimkent’te Çimkent Kalesi ve Eski Şehir
Şehrin doğduğu yer
Koşkar Ata deresinin üzerindeki bu tepede, İpek Yolu’ndaki ilk yerleşim kurulmuştu. Buradaki kazılar şehrin resmî yaşını iki bin yılın ötesine taşıdı; alan bugün yeniden örülen surları, kapıları ve seyir noktalarıyla bir açık hava müzesi.
Dağlar ve korunan alanlar Aksu-Jabağlı Tabiatı Koruma Alanı
Batı Tanrı Dağları’nda yabani laleler ve bir kanyon
1926’da kurulan, Orta Asya’nın en eski tabiatı koruma alanı; Çimkent’in doğusundaki Talas Alatavı sıradağlarını korur. Nisan ve mayısta açan yabani Greig ve Kaufmann laleleriyle, derin Aksu Kanyonu’yla, dağ keçileri, ayıları ve zengin kuş varlığıyla ünlüdür.
İpek Yolu gezileri Otrar ve Arslan Bab
Moğolları batıya çeken şehir
Otrar’ın kerpiç harabeleri — Orta Çağ’ın Farab’ı, filozof Farabi’nin memleketi — 1218’de Cengiz Han’ın elçilerinin öldürülmesiyle Moğolların Orta Asya’yı istilasını başlatan olayın geçtiği yerdir. Hemen yakınında, Yesevi’nin hocası Arslan Bab’ın türbesi yükselir.
Yeme içme
Çimkent Kazakistan’ın yemek başkentidir; mutfağında Özbek etkisi güçlü, fiyatlar da Almatı’nın hayli altındadır.
- Özbek pilavı (plov, palau): kuzu eti, sarı havuç ve nohutla, dev bir kazanda pişen pirinç pilavı; en güzeli öğle vakti, tükenmeden yenir.
- Şaşlık (şiş kebap): saksaul ya da meyve ağacı kömüründe pişen kuzu, dana, tavuk ya da ciğer şişleri; yörenin gurur kaynağı.
- Samsa: tandırın duvarında pişen, etli ve soğanlı (sonbaharda bal kabaklı) çıtır hamur işi.
- Bunları da deneyin: lağman eriştesi, mantı, kazı (at sucuğu), beşbarmak, taze tandır ekmeği ve yaz sonunda yörenin enfes kavunları ile üzümleri.
- İçecek olarak: her şeyin yanında yeşil çay; mevsiminde kımız (mayalanmış kısrak sütü) ve şubat (deve sütü); bir de ülkenin en tanınmış birası olan Çimkent birası, fıçıdan.
Pazarlar ve alışveriş
Pazarlar burada hayatın merkezindedir; kuru meyve, kuruyemiş, baharat, kurut (kurutulmuş peynir topları), ekmek ve akla gelebilecek her türlü ev eşyası satılır. Çimkent’in büyük pazarları son yıllarda birden çok kez taşınıp yeniden yapıldı; şu sıralar hangisinin en elverişli olduğunu otelinize sorun. Gıda dışı ürünlerde pazarlık olağandır, gıdada ise ucundan kıyısından yapılır. Hediyelik olarak keçe işlerine, işlemeli takkelere ve kuru meyveye bakın.
Para
Para birimi tengedir (KZT). ATM’ler her yerdedir; otellerde, süpermarketlerde ve çoğu restoranda kart geçer. Yerliler hemen her şeyi Kaspi QR koduyla öder; ziyaretçiler genellikle bunu kullanamaz, o yüzden pazarlar, minibüsler ve köy konukevleri için yanınızda biraz nakit bulundurun. Döviz büroları dolar, avro, ruble ve Özbek somu kabul eder. Çimkent uluslararası ölçülere göre ucuzdur; eski rakamlara güvenmek yerine yola çıkmadan önce güncel kurlara bakın.
Güvenlik, sağlık ve görgü
- Çimkent ziyaretçiler için genel olarak güvenlidir. Geceleri uygulama taksisi kullanın, kalabalık pazarlarda eşyalarınıza dikkat edin.
- Başlıca sağlık riski yaz sıcağıdır: bol su için, şapka takın ve gezileri sabah ile akşam saatlerine planlayın.
- Musluk suyunu içmemek en iyisi; şişe suyu ucuzdur.
- Güney, Almatı’ya göre daha muhafazakârdır. Türbelerde ve camilerde ölçülü giyinin, ikram edilen çayı da kabul edin; geri çevirmek ayıp sayılır.
- Pasaportunuzu ya da bir fotokopisini yanınızda taşıyın; polis, özellikle sınırlara yakın yerlerde kimlik sorabilir.
İletişim ve saat
Yerel SIM kartlar (Beeline, Kcell/Activ, Tele2/Altel) ucuzdur ve pasaportla satılır; eSIM’ler de çalışır. Otellerde ve kafelerde Wi-Fi standarttır. Kazakistan’ın tamamı 2024’ten beri tek bir saat dilimini, UTC+5’i kullanıyor; Taşkent’le aynı.
